Upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka pozwala osobie fizycznej, która nie radzi sobie z długami, rozpocząć od nowa. Jest też poważnym krokiem: oznacza sprzedaż części majątku i kilka lat życia pod nadzorem sądu i syndyka. Nie każdemu się opłaca. Pomagamy ocenić, czy to dobre rozwiązanie w Twojej sytuacji, a jeśli tak, przeprowadzamy cały proces. Jeśli nie, mówimy to wprost i wskazujemy inną drogę.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Upadłość konsumencką może ogłosić osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna, czyli trwale nie jest w stanie spłacać swoich wymagalnych długów. Sąd oddala wniosek, jeśli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, np. zaciągał zobowiązania, wiedząc, że nie będzie ich w stanie spłacić.

Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność oraz osoby, które niedawno ją zakończyły, podlegają odrębnym zasadom. Przed złożeniem wniosku trzeba ustalić, które przepisy dotyczą konkretnej osoby. Jeśli prowadzisz firmę lub spółkę, zobacz też stronę upadłość spółek.

Jak wygląda postępowanie

1. Wniosek do sądu. Składa się go elektronicznie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Opłata sądowa jest niewielka. Do wniosku dołącza się wykaz majątku, listę wierzycieli i opis przyczyn niewypłacalności.
2. Ogłoszenie upadłości. Sąd wyznacza syndyka, który przejmuje majątek dłużnika. Od tej chwili dłużnik nie może samodzielnie nim zarządzać.
3. Zgłaszanie wierzytelności. Wierzyciele zgłaszają roszczenia syndykowi, który sporządza listę wierzytelności.
4. Sprzedaż majątku. Syndyk sprzedaje majątek należący do masy upadłości, a pieniądze rozdziela między wierzycieli.
5. Plan spłaty lub umorzenie. Sąd może ustalić plan spłaty wierzycieli, zwykle na okres do 36 miesięcy, albo umorzyć zobowiązania od razu, gdy dłużnik nie ma możliwości spłat.
6. Umorzenie długów. Po wykonaniu planu sąd umarza pozostałe zobowiązania, a dłużnik wychodzi z długów.

Całość trwa zwykle od kilkunastu miesięcy do kilku lat, zależnie od majątku dłużnika i liczby wierzycieli.

Plan spłaty i umorzenie

Plan spłaty to ustalona przez sąd kwota, którą dłużnik co miesiąc przeznacza na spłatę wierzycieli, uwzględniająca jego dochody i potrzeby rodziny. Dłużnik nie traci środków do życia: zostaje mu kwota, która pozwala utrzymać siebie i osoby na jego utrzymaniu. Jeśli dłużnik przez cały okres wykonuje plan, sąd umarza pozostałe zobowiązania. Gdy plan nie może być wykonany z powodów niezależnych od dłużnika, np. utraty pracy lub choroby, można wnioskować o jego zmianę lub umorzenie wcześniej.

Co wchodzi do masy upadłości

Do masy upadłości należy majątek dłużnika z dniem ogłoszenia upadłości oraz to, co nabędzie w trakcie postępowania. Syndyk sprzedaje m.in. nieruchomości, samochody, wartościowe przedmioty i oszczędności. Wyłączone są rzeczy niezbędne do codziennego życia i pracy, a także część dochodów, które i tak są wolne od zajęcia. Szczegółowy zakres zależy od sytuacji dłużnika, dlatego przed wnioskiem robimy dokładne zestawienie majątku.

Co z mieszkaniem

Najwięcej obaw budzi los mieszkania. Jeśli dłużnik jest jego właścicielem, mieszkanie wchodzi do masy upadłości i syndyk może je sprzedać. Z uzyskanej ceny dłużnik otrzymuje środki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, zwykle w wysokości odpowiadającej czynszowi najmu za 12 miesięcy. Pozostała część idzie na spłatę wierzycieli. W praktyce po sprzedaży wiele osób wynajmuje mieszkanie, bo uzyskana kwota rzadko wystarcza na zakup nowego.

Dlatego przy dłużnikach mających własne mieszkanie upadłość konsumencka wymaga szczególnie dokładnego rachunku. Jeśli wartość mieszkania znacząco przewyższa długi, sprzedaż może pokryć całość zobowiązań i upadłość traci sens.

Czego upadłość nie umarza

Nie wszystkie długi znikają po upadłości. Umorzeniu nie podlegają m.in.:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, kalectwa lub śmierci,
• grzywny i inne kary pieniężne,
• zobowiązania z tytułu szkody wyrządzonej umyślnie lub przestępstwem,
• długi, o których dłużnik nie poinformował sądu we wniosku.

Umorzenie nie dotyczy też poręczycieli i współdłużników: wierzyciel nadal może dochodzić pieniędzy od nich. Jeśli ktoś w Twoim imieniu poręczył kredyt, warto to uwzględnić jeszcze przed złożeniem wniosku.

Obowiązki dłużnika w trakcie postępowania

Po ogłoszeniu upadłości dłużnik nie jest tylko biernym uczestnikiem. Musi współpracować z syndykiem: wydać majątek i dokumenty, odpowiadać na pytania, informować o zmianie adresu i o każdym nowym majątku. Ukrycie majątku lub podanie nieprawdziwych danych to najpoważniejszy błąd, bo może doprowadzić do odmowy umorzenia długów, a nawet do odpowiedzialności karnej. Przed wnioskiem dokładnie przygotowujemy z Klientem listę majątku i zobowiązań, aby uniknąć pominięć.

Warto pamiętać, że syndyk może zakwestionować czynności dokonane tuż przed wnioskiem, np. sprzedaż majątku rodzinie po zaniżonej cenie lub spłacanie wybranych wierzycieli. Takich ruchów lepiej nie wykonywać, zanim nie omówi się sytuacji z prawnikiem.

Kiedy upadłość konsumencka się nie opłaca

Na stronach o oddłużaniu rzadko pisze się o tym, że upadłość nie jest dla każdego. Naszym zdaniem trzeba o tym mówić. Upadłość konsumencka może być złym rozwiązaniem, gdy:

• dług jest niewielki w stosunku do majątku i dochodów i da się go spłacić w rozsądnym czasie lub rozłożyć na raty,
• większość długów to alimenty, kary lub zobowiązania, których upadłość nie obejmuje, więc po zakończeniu postępowania problem nie zniknie,
• dłużnik ma wartościowy majątek, np. mieszkanie, którego sprzedaż pokryłaby długi, a utrata nie jest potrzebna,
• wniosek mógłby zostać oddalony, bo niewypłacalność była efektem umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa,
• można dojść do porozumienia z wierzycielami, np. ugody, rozłożenia długu lub restrukturyzacji kredytu.

W takich sytuacjach rekomendujemy zwykle negocjacje z wierzycielami, ugodę lub spór o zasadność roszczenia, zamiast upadłości. Część wierzytelności bywa przedawniona albo bezzasadna, co zmienia obraz całej sprawy.

Jak możemy pomóc

• rozmowa o Twojej sytuacji finansowej i ocena, czy upadłość ma sens,
• zestawienie majątku i zobowiązań oraz przygotowanie wniosku,
• reprezentacja przed sądem i kontakt z syndykiem,
• negocjacje z wierzycielami jako alternatywa dla upadłości,
• weryfikacja roszczeń wierzycieli, w tym ocena przedawnienia.

Najczęstsze pytania

Czy każdy może ogłosić upadłość konsumencką?

Nie. Warunkiem jest niewypłacalność i brak prowadzonej działalności gospodarczej, a sąd może oddalić wniosek, jeśli niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa dłużnika. Przedsiębiorcy i osoby, które niedawno zakończyły działalność, podlegają odrębnym zasadom, więc każdy przypadek trzeba sprawdzić indywidualnie.

Czy stracę mieszkanie w upadłości konsumenckiej?

Jeśli mieszkanie należy do Ciebie, wchodzi do masy upadłości i syndyk może je sprzedać. Z ceny otrzymasz środki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, a resztę przeznacza się na spłatę wierzycieli. Mieszkanie wynajmowane lub należące do kogoś innego nie jest zagrożone.

Jakich długów nie umarza upadłość konsumencka?

Nie umarza się m.in. zobowiązań alimentacyjnych, rent odszkodowawczych za wywołanie choroby lub śmierć, grzywien i innych kar, szkód wyrządzonych umyślnie lub przestępstwem oraz długów zatajonych przed sądem. Nie traci mocy także odpowiedzialność poręczycieli.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata sądowa od wniosku jest niewielka, a koszty syndyka pokrywa się z majątku dłużnika. Do tego dochodzi wynagrodzenie prawnika, które ustalamy z góry. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy dłużnik ma majątek, z którego te koszty da się pokryć, bo postępowanie bez żadnego majątku też jest możliwe, ale wymaga innego przygotowania.

Ile trwa upadłość konsumencka?

Od złożenia wniosku do umorzenia długów zwykle mija od kilkunastu miesięcy do kilku lat. Na długość wpływa liczba wierzycieli, wartość majątku do sprzedaży i okres planu spłaty, który wynosi do 36 miesięcy.

Czy po upadłości mogę znów pożyczyć pieniądze?

Informacja o ogłoszeniu upadłości jest jawna, a banki biorą ją pod uwagę, więc przez pewien czas zdolność kredytowa będzie ograniczona. Po oddłużeniu można wrócić do normalnych relacji z bankami, ale trzeba liczyć się z ostrożnością kredytodawców.